Δοκίμιο — Το κείμενο εκφράζει την προσωπική ερμηνεία του συγγραφέα. Τα ιστορικά δεδομένα της περιόδου παρουσιάζονται στο research.dxenos.com.

Ένας καπιταλισμός που άργησε

Ο καπιταλισμός άργησε πολύ να εμφανιστεί στη χώρα μας, εξαιτίας της οθωμανικής κατοχής και της καθυστέρησης στην ανάπτυξη της βιομηχανίας. Η οθωμανική κατοχή είχε επιβάλει την αγροτική οικονομία του νοικοκυριού, δηλαδή της οικογενειακής αυτάρκειας, που δεν επέτρεπε την ανάπτυξη νέων τρόπων παραγωγής.

Από την Επανάσταση του 1821 και μετά, με πολύ αργούς ρυθμούς, αρχίζει να εμφανίζεται η βιομηχανία, χωρίς όμως να ακολουθεί όσα περιγράφουν τα βιβλία της πολιτικής οικονομίας. Ο λόγος ήταν ότι πριν από την Επανάσταση, αλλά και μετά, αναπτύχθηκαν το εμπόριο και το διαμετακομιστικό εμπόριο μέσω της θάλασσας. Αποτέλεσμα ήταν η ανάδειξη μιας κυρίαρχης τάξης εμπόρων, μεσιτών και ναυτιλιακών επιχειρηματιών, για τους οποίους η ίδρυση και η λειτουργία βιομηχανίας ήταν απλώς συμπληρωματική δραστηριότητα στήριξης της κύριας δραστηριότητάς τους. Έτσι επικράτησε ένα σύστημα εξουσίας εμπορομεσιτικό και παρασιτικό, το οποίο λανθασμένα ονομάζουμε καπιταλιστικό.

Η εξάρτηση από το ξένο κεφάλαιο

Οι σχέσεις που ανέπτυξε το σύστημα αυτό με το ξένο κεφάλαιο ήταν και παραμένουν σχέσεις υποτέλειας, υποταγής, ελεημοσύνης και ξεπουλήματος των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας. Με τα δάνεια της ανεξαρτησίας (1824 και 1825) δέθηκε στο άρμα του αγγλικού κεφαλαίου, ώσπου με το δόγμα Τρούμαν (1947) και τη λήξη του Εμφυλίου η χώρα πέρασε στη σφαίρα του αμερικανικού κεφαλαίου, όπου παραμένει μέχρι σήμερα, με την προσθήκη του γερμανικού κεφαλαίου από την κρίση χρέους του 2009–2010.

Η αστική τάξη στη χώρα μας δεν απέκτησε ποτέ εθνική συνείδηση σε όλη τη διάρκεια της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το μόνο που την ένοιαζε, και που φρόντιζε με κάθε κόστος, ήταν και παραμένει η υπεράσπιση των ταξικών της συμφερόντων, με κάθε εθνικό κόστος. Δεν επέτρεψε στην πατρίδα μας να μετασχηματιστεί σε ανεξάρτητη χώρα, να αποκτήσει κράτος, να επιβληθεί η κοινωνική δικαιοσύνη. Το μόνο που κατάφερε ήταν να κρατήσει τη χώρα υπόδουλη στο ξένο κεφάλαιο και στον ξένο παράγοντα, με τα γνωστά σε όλους αποτελέσματα:

  • πολλές πτωχεύσεις και υποτιμήσεις·
  • υπέρογκους και συνεχείς δανεισμούς·
  • εμφύλιους πολέμους·
  • υπέρογκο κόστος διοίκησης·
  • μια εξαρτημένη οικονομία.

Όλα αυτά σφράγισαν και διαμόρφωσαν τη δομή του κράτους και της ελληνικής κοινωνίας. Συνέπειά τους ήταν να καθοριστούν οι μορφές της πολιτικής εξουσίας και οι πολιτικοί συνασπισμοί σε όλο το εύρος της κοινωνικής ζωής: από το κράτος και τις κρατικές ιδεολογίες έως την πνευματική και ηθική ζωή, τα ήθη και τις κοινωνικές συμβάσεις.

Η οικονομική εξάρτηση της χώρας καθόρισε και καθορίζει αποφασιστικά την εσωτερική της δομή: οι όποιες αλλαγές ή μεταρρυθμίσεις γίνονται κατ’ εντολή του ξένου κεφαλαίου και του ξένου παράγοντα. Καθορίζει επίσης τις διεθνείς σχέσεις της χώρας, με κραυγαλέα απουσία ανεξάρτητης εθνικής πολιτικής· το σύστημα περιμένει να του πουν τι θα κάνει και τι θα πει, αφού παραμένει δεμένο στο άρμα ξένων χωρών, στρατιωτικών οργανισμών και ξένων συμφερόντων.

Το 1821 και τα κέντρα εξουσίας

Αν κοιτάξουμε με προσοχή, όλα τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα της πατρίδας μας συνδέονταν με την παρουσία ενός ή περισσότερων ξένων παραγόντων. Στα διακόσια χρόνια της νεότερης ιστορίας οι παρεμβάσεις και οι επεμβάσεις τους διαδέχονταν η μία την άλλη, σπρώχνοντας και διαμορφώνοντας την κοινωνία σύμφωνα με τα συμφέροντα κάθε εποχής.

Η έκβαση της Επανάστασης του 1821 καθορίστηκε αποφασιστικά από τα συμφέροντα της ευρωπαϊκής αστικής τάξης, του ευρωπαϊκού κεφαλαίου και των Μεγάλων Δυνάμεων, που επιθυμούσαν τη βίαιη απόσπαση του ελληνικού οικονομικού χώρου από τον παρακμάζοντα τουρκικό φεουδαρχισμό, για την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων. Συνεπώς, από εκείνη τη στιγμή, τα πραγματικά κέντρα εξουσίας δεν βρίσκονταν ποτέ στην Αθήνα· εκεί βρίσκονταν μόνο οι εκπρόσωποι του ξένου παράγοντα, που κάθε φορά άλλαζαν ονομασία και ονόματα. Στη χώρα μας δεν δόθηκε ποτέ η ευκαιρία ή η δυνατότητα να συστήσει ανεξάρτητο ελληνικό κράτος και να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη, κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά ισχυρή πατρίδα.

Η Ελλάδα που πρέπει να έρθει

Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει το ταξίδι της στον χρόνο χωρίς να τρώει τα παιδιά της, αλλά κρατώντας τα όλα στην αγκαλιά της και χωρίς να πληγώνει όσους την αγαπούν. Δεν υπάρχουν πλέον πολιτικές ομάδες ή πολιτικά κόμματα, αλλά μόνο δύο στρατόπεδα: εκείνων που θέλουν μια ελεύθερη και δημιουργική πατρίδα και εκείνων που θέλουν μια πατρίδα υποταγμένη και καταρρέουσα. Οι πρώτοι πρέπει να κάνουν ένα βήμα μπροστά, αφήνοντας τους δεύτερους στις σπηλιές τους και στη δυστυχία τους.


Θεματικές υποενότητες

Βιβλία, κείμενα και αναλύσεις της ενότητας

Τα πρώτα κείμενα αυτής της ενότητας ετοιμάζονται.