Η γνώση, η ηθική και η αλήθεια είναι το μέλλον του ανθρώπου

Η ιδεολογική κατάχρηση της ιστορίας

Ακούγοντας σήμερα τη λέξη «ιστορία», οι περισσότεροι σκέφτονται μεμονωμένες ιστορικές στιγμές: τον Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες, το 1821, τους Βαλκανικούς πολέμους, το 1940. Ο Σεφέρης έγραφε για τους Έλληνες και την Ελλάδα: «…ένας όχλος χασομέρηδων, εξευτελισμένος από ανάξιους ή αδιάφορους άρχοντες, χαζεύει, χλευάζει, προπηλακίζει… είναι ο ξεπεσμός…».

Καθοριστικός παράγοντας αυτής της κατάστασης, τότε και σήμερα, ήταν και παραμένει η ιδεολογική κατάχρηση της ιστορίας. Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα η ιστοριογραφία στη χώρα μας επικεντρώθηκε στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο, προσπαθώντας να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον και να αποδείξει την ιστορική συνέχεια του ελληνισμού, χωρίς όμως βαθύτερη και συστηματική έρευνα και χωρίς διαλεκτική ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων.

Από τον εθνικισμό στον σοβινισμό

Για το νεοσύστατο κράτος του 19^ου αιώνα ήταν φυσικό και επιβεβλημένο να στηρίξει τις ιστορικές του περγαμηνές, την εσωτερική του νομιμοποίηση και τις εθνικές του διεκδικήσεις. Σε αυτόν τον σκοπό συνέβαλαν ο ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος και ο λόγιος Σπυρίδων Ζαμπέλιος, υπηρετώντας έναν νεαρό και αγνό εθνικισμό, όπως αναπτυσσόταν την εποχή εκείνη στην Ευρώπη.

Ο εθνικισμός όμως του 1821, του 1850, του 1870 και του 1880 μεταλλάχθηκε σε σοβινισμό με γερή δόση φυλετισμού. Έτσι οι γενιές μετά τον Παπαρρηγόπουλο γαλουχήθηκαν με το κλέος των προγόνων, ενώ ταυτόχρονα αποσιωπούσαν την ιστορία της νεότερης Ελλάδας και, κυρίως, δεν την ερμήνευαν διαλεκτικά.

Ποια ιστορία χρειαζόμαστε

Η ιστορία πρέπει να μελετάται σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής —πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό, τεχνολογικό, υγειονομικό, αγροτικό κ.λπ.— και να ερμηνεύεται διαλεκτικά. Πρέπει να παρουσιάζεται στους πολίτες ώστε να κατανοούν την κοινωνική εξέλιξη και το σημερινό —κάθε φορά σημερινό— χρονικό σημείο και το κοινωνικό του αποτέλεσμα.

Αντίθετα, μας δίδαξαν στο σχολείο ότι διαθέτουμε μοναδικά «γονίδια» και ότι αυτά είναι υπεύθυνα για τα ιστορικά μας επιτεύγματα. Και πάντα τα καταφέρνουμε πολεμικά, χωρίς να γίνεται λόγος για τη σωκρατική ή την πλατωνική φιλοσοφία, την αρχαία τραγωδία, την τεχνολογία, την υγεία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, το βυζαντινό δίκαιο και πολλά άλλα.

Έτσι το κεντρικό ιδεολόγημα της πατρίδας μας τα τελευταία 200 χρόνια στηρίχθηκε στην ιδεολογική κατάχρηση της ιστορίας. Μια μεγάλη κληρονομιά θυσιάστηκε για την προάσπιση των συμφερόντων μιας μικρής κάστας ανθρώπων σε κάθε χρονική στιγμή. Μια μεγάλη κληρονομιά που παρουσιαζόταν στις γενιές γενικά και αόριστα, και ήταν συγκεκριμένη μόνο στα πολεμικά κατορθώματα των Ελλήνων και στη γενναιότητά τους, που τους επέτρεπε να τα καταφέρνουν πάντα, χρίζοντας τον ελληνικό λαό «περιούσιο» και προβάλλοντας το «μεγαλείο της φυλής».

Έτσι η άκριτη αρχαιολατρία και βυζαντινολογία έθρεψε αργά και σταθερά τα παρανοϊκά σύνδρομα της μεγαλομανίας, σε συνδυασμό με τη μανία καταδίωξης· με άλλα λόγια, τον «λαό περιούσιο και ανάδελφο».

Πηγές

• Παπαρρηγόπουλος, Κ. (1860–1874). Ιστορία του ελληνικού έθνους. Αθήνα.
• Ζαμπέλιος, Σ. (1852). Άσματα δημοτικά της Ελλάδος. Κέρκυρα.